W Powiecie Radzyńskim jest kilkanaście zabytkowych zespołów
pałacowo-parkowych i zespołów dworskich. Należą do nich m.in. unikalne
w skali kraju zespoły w Radzyniu Podlaskim oraz w Czemiernikach.
Część z nich już jest własnością prywatną, a wiele czeka na nabywców
np. w Borkach, czy w Woli Osowińskiej.
Bełcząc (Gmina Czemierniki)
- Dworek XIX-wieczny w otoczeniu parku.
Bezwola (Gmina Wohyń)
- Zespół dworsko-parkowy (dwór, pralnia, park krajobrazowy XIX-XX w.)
Białka (Gmina Radzyń Podlaski)
Zespół pałacowo-parkowy w Białce, składający
się z klasycystycznego pałacu zbudowanego po 1843 r., z tarasem z
1880 r., częściowo spalony w 1957 r., odbudowany, (do niedawna
Dom Dziecka); czworaka, stajni z wozownią i parku krajobrazowego z
XIX w. Obecnie w rękach prywatnych.
Bojanówka (Gmina Wohyń)
- Zespół dworsko-parkowy (dwór, spichlerz, park krajobrazowy XIX w.)
Borki
- Zespół pałacowo-dworski z pocz. XIX w.; obiekt nie jest zagospodarowany, niszczeje. Na sprzedaż.
Branica Radzyńska (Gmina Radzyń Podlaski)
Zespół pałacowo-parkowy w Branicy Radzyńskiej,
a w nim pałac z 1884 r. w parku krajobrazowym, oficyna stróżówka,
czworaki, kuchnia i stelmacharnia. Obecnie szkoła.
Czemierniki
Zespół pałacowo-obronny z XVII w., unikatowy
zespół na skalę kraju, w jego skład wchodzą: renesansowy pałac
wzniesiony ok. 1615 r. przez Henryka Firleja, brama wjazdowa z
1624 r. oraz XVII-wieczne fortyfikacje w stylu włoskim (mury ze
strzelnicami, bastiony z kazamatami oraz fosa - obecnie jej część
stanowią stawy.
Jest to przykład starowłoskiego palazzo in fortezza. Własność
Fundacji "Fortalicja Czemierniki".
Przegaliny Duże (Gmina Komarówka Podlaska)
- Pałac z XVI w., przebudowany w XIX w., obecnie siedziba szkoły.
Radzyń Podlaski
-
Zespół pałacowo-parkowy
Potockich z XVIII w. przy ul. Jana Pawła II
Tworzą go: pałac murowany z XVII w., oficyna murowana z 1870 r., most, dziedziniec, brama główna, stawy przypałacowe z poł. XVII w., oranżeria murowana z poł. XVIII w., bramy (północna i zachodnia pochodzące z 1754 r.), pozostałości parku regularnego z XVIII w.
To jedna z najpiękniejszych rokokowych rezydencji magnackich w Europie, wyróżniająca się bogatą dekoracją rzeźbiarską.
Całość zespołu utrzymana jest w stylu rezydencji "entre cour et jardin" - okolony dziedzińcem i ogrodem.
Założenie pałacowo - parkowe w Radzyniu Podlaskim zostało ukształtowane ostatecznie w latach 1750 - 1795 dla gen. artylerii litewskiej, marszałka Trybunału Koronnego Eustachego Potockiego oraz jego małżonki Marii z Kątskich Potockiej.
Poprzedni właściciele dóbr radzyńskich podkanclerzy St. A. Szczuka, korzystając z usług architekta królewskiego Augusta Locciego (autor m.in. rozbudowy Wilanowa), w latach 1685 - 1709 wzniósł w Radzyniu, w miejscu piętnastowiecznego zamku Kaznowskich barokową rezydencję typu reprezentacyjno-obronnego.
Architekt królewski Jakub Fontana, będący autorem projektu obecnej rezydencji, a także kierownikiem robót, włączył elementy poprzedniej budowli i założenia do zespołu osiemnastowiecznego.
Zachowany zespół pałacowo - parkowy obejmujący akweny wodne, korpus pałacu ze skrzydłami i wieżami bramnymi, park oraz oranżerię stanowi doskonały przykład rokokowej siedziby magnackiej.
Wystrój rzeźbiarski pałacu (kartusze herbowe, rzeźby figuralne) jest dziełem znakomitego rzeźbiarza Jana Chryzostoma Redlera.
Dekoracje malarskie wnętrz (niezachowane) wykonał Jan Bogumił Plersch, a sztukaterie Józef Lapen.
Ogród według projektu J. Fontany zakładał warszawski ogrodnik Dawid Knackfus.
Po śmierci Potockich pałac często zmieniał właścicieli. W 1920 r. Bronisław Korwin - Szlubowski przekazał pałac skarbowi państwa.
W lipcu 1944 r. cofające się wojska niemieckie zdewastowały i podpaliły pałac. Odbudowano go w latach sześćdziesiątych.
Obecnie, od 1980 r., prowadzona jest kompleksowa renowacja założenia pałacowo - parkowego.
ORANŻERIA
Wzniesiona około 1756 r. według projektu
Jakuba Fontany jest doskonałym przykładem architektury
rokokowej. Uznawana za jedną z najpiękniejszych budowli tego
typu w Polsce.
Oranżeria położona jest we wschodniej części radzyńskiego zespołu pałacowo - parkowego, wzniesiona na planie prostokąta, fasadą zwrócona na południe. Nad ryzalitem środkowym umieszczona została wspaniała rzeźba J.Ch. Redlera przedstawiająca rydwan Apollina.
Nad ryzalitami bocznymi grupy rzeźbiarskie przedstawiają putta ustawiające wazony. Fontana w projekcie Oranżerii nawiązał do wątków sztuki saskiej i francuskiej. W oryginalny sposób je przetwarzając, stworzył dzieło wybitne, urzekające pięknem i harmonią.
Obecnie pałac stanowi siedzibę różnych urzędów państwowych (m.in. Sąd Rejonowy, Państwowa Szkoła Muzyczna Io im. K. Lipinskiego), a także Miejska Biblioteka Publiczna, Izba Oświatowa Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz Izba Regionalna.
Natomiast w oranżerii mieści się Radzyński Ośrodek Kultury i Rekreacji - kino, Galeria "Oranżeria" a także pub. -
-
Zespół pałacowo-parkowy przy ul. Sitkowskiego
który tworzą: pałac murowany z poł. XIX w., mur ogrodzeniowy z II poł. XIX w., pozostałości parku z XVII i drugiej połowy XIX w., kaplica p.w. Aniołów Stróżów, murowana z XVII w.
Pałacyk podmiejski zwany "Gubernią" wznosi się wśród drzew jednohektarowego parku włoskiego.
Został wzniesiony przez Potockich w końcu XVIII w.
W II połowie XIX w. pałacyk został przebudowany, a w czasie I wojny światowej stał się siedzibą rodową rodziny Szlubowskich.
Pałacyk jest prostokątnym, dwukondygnacyjnym, murowanym budynkiem, nakrytym wysokim dachem mansardowym.
Elementem podkreślającym "rycerskość" siedziby jest kwadratowa wieża przylegająca do elewacji wschodniej.
Pałacyk "Gubernia" to budowla eklektyczna, z elementami barokowymi i neogotyckimi. - Dwór i aleja "Nadwitnie"
Sobole (Gmina Ulan-Majorat)
- Zespół dworsko-pałacowy z XIX w. , na terenie figurka Matki Boskiej z pocz. XX w.
Suchowola (Gmina Wohyń)
- Zespół pałacowo-parkowy (oficyna, wozownia, park krajobrazowy XIX w.)
Wola Osowińska (Gmina Borki)
Zespół dworsko-parkowy z XIV w., rozbudowany na
pocz. XX w., w otaczającym parku znajduje się dąb "Dewajtis".
Obiekt nie jest zagospodarowany, niszczeje.
Żabików (Gmina Radzyń Podlaski)
Pałac z XVI w. w Żabikowie, renesansowy,
zbudowany w XVI lub na początku XVII w., bodaj najstarszy tego
typu obiekt na Podlasiu, z elementami natury obronnej i
pozostałościami parku XIX –wiecznego. Obecnie mieści się tu
szkoła.
Żelizna (Gmina Komarówka Podlaska)
- XIX-wieczny dwór i park typu angielskiego.
Źródło: "Wstępny audyt turystyczny Powiatu Radzyńskiego".



